Według rosyjskich kronik Niżny Nowgorod założył Wielki Książe Jurij w 1221 roku. Od 1350 roku miasto było stolicą księstwa suzdalsko-niżnonowgorodzkiego.Przez cały XIV wiek znajduje się tam centrum kulturalne Rosji. Od założenia miasta do XIV wieku Nowgorod był siedmiokrotnie niszczony przez Tatarów. Pod koniec XIV wieku Moskwa wprowadziła politykę jednoczenia guberni. Niżny Nowgorod stracił w 1393 roku swoją samodzielność stając się częścią Księstwa Moskiewskiego. Po przyłączeniu miasto straciło swe znaczenie militarne, rozpoczął się rozwój handlu i przemysłu stoczniowego.

Ludność Niżnego Nowgorodu odegrała ważną rolę w historii Rosji w latach 1603-1613. KuĽma Minin i Dimitri Pozarski, obywatele Nowgorodu, wzniecili powstanie przeciwko załodze polskiej stacjonującej w mieście.Polacy zostali z miasta usunięci.Rozwój marynarki na początku XVIII wieku związany był z rosyjską wyprawą na Azow podczas wojen z Turcją. Natomiast okres rozwoju przemysłowego przypadł na drugą połowę dziewiętnastego wieku. Wtedy miasto stało się jednymz ważniejszych centrów Rosji. Powstawały kościoły, ośrodki kultury, budowano drogi. Położenie geograficzne na szlaku handlowym łączącym Morze Bałtyckie z Azją umożliwiło rozwój Nowgorodu jako głównego centrum handlowego w Rosji w XIX wieku.

Po rewolucji w 1917 roku komuniści próbowali zniszczyć tutejszą kulturę. Wiele kościołów i budynków historycznych zostało zniszczonych. Inteligencja została uwięziona i wymordowana. Niżny Nowgorod stał się przemysłowym centrum ZSSR. W 1937 roku wybudowano największą w Rosji fabrykę samochodów. W okresie II wojny światowej w mieście rozwijał się również przemysł zbrojeniowy - produkowano samoloty na potrzeby wojska.

Obecnie, od kilku lat Niżny Nowogród odzyskuje swą sławę jako centrum handlowe Rosji. Stało się to głównie za sprawą byłego burmistrza Borysa Niemcowa, który w 1991 roku 'otworzył miasto na świat' i wprowadził na drogę reform. Poziom zagranicznych inwestycji ciągle rośnie, a produkcja przemysłowa spowodowała wzrost, malejącej do tej pory, wymiany gospodarczej Rosji. Tutaj rozpoczęły się procesy reprywatyzacyjne w Rosji. Na wielka skalę akcję tę rozpoczęto w 1993 roku, kiedy to właścicieli zmieniło ok. 300 dużych przedsiębiorstw. Pomocy w reformach udzielają m. in. Bank ¦wiatowy, rząd holenderski, USAID oraz wiele innych.

Proces reform zachęcił wielu zagranicznych inwestorów do wkroczeniana rosyjski rynek właśnie w Niżnym Nowogrodzie. Przykładem może być działalność takich gigantów jak McDonald's, Coca Cola, Pepsi, Herlitz, Ericsson, MAN, General Electric, Wella AG i wielu innych.

Historia Niżnonowgorodzkich targów rozpoczyna się pięć wieków temu.W 1524 roku pod miasteczkiem Wasilsurska, w dolnym biegu Wołgi Wielki KniaĽ Wasil Noanowicz zatwierdził oficjalnie miejsce targów. W 1641 roku obszar targów przesunięty został bliżej Niżnego Nowgorodu pod klasztor Makarija. Przez długi czas targi nazywano Makariewskie. Przy klasztorze funkcjonowały do 1816 roku, kiedy to pożar zniszczył wszystkie targowe zabudowania W 1817 r decyzją rządu targi makarewskie przeniesiono do Niżnego Nowgorodu. Usytuowane zostały u zbiegu Oki i Wołgi. Car Aleksander I przywiązywał do targów ogromne znaczenie. W XIX wieku targi nabrały ogólnorosyjskiego znaczenia. Tutaj Zachód spotykał się ze Wschodem. Miało to duży wpływ na rozwój miasta: poszerzano i zelektryfikowano ulice, budowano parki, skwery i fontanny, nowe magazyny, biura maklerskie, banki, teatry, restauracje. Po okresie krótkotrwałego upadku na początku XX wieku targi stały się miejscem gdzie określano światowe ceny na produkty takie jak np. chleb, żelazo.

Założony w 1918 roku Uniwersytet jest obecnie jedną z wiodących w Rosji szkół wyższych i centrów badań naukowych. W czasie swej działalności wyszkolił ponad 50000 specjalistów w różnych dziedzinach.
Obecnie w ramach uniwersytetu funkcjonuje 11 wydziałów, 76 katedr, 4 instytuty badawcze, w których pracuje łącznie 890 naukowców, w tym wielu profesorów światowej sławy. 9.500 studentów uniwersytetu ma do swojej dyspozycji szerokie zaplecze oświatowe oraz rekreacyjno-sportowe. W ramach działalności edukacyjnej uniwersytet wprowadził program wymiany zagranicznej dla studentów, a w wielu dziedzinach wykłady prowadzone są w języku angielskim.

Politechnika

Jest największym centrum edukacyjnym i naukowym w rejonie Wołgi. W dzisiejszym kształcie powstała w 1992 roku, lecz jej instytucjonalne korzenie sięgają początków naszego wieku. Obecnie zatrudnia blisko 1 000 pracowników, którzy kształcą ok. 12 000 studentów. Uczelnia organizuje szereg studiów podyplomowych.

Powstała w 1930 roku na bazie Wydziału Budownictwa Lądowego Uniwersytetu w Niżnym Nowgorodzie. W ramach Akademii funkcjonuje pięć wydziałów, które kształcą około 5 000 studentów. Kadra naukowa to około 480 pracowników.

Nowgorodzkie Muzeum Sztuki powstało w 1896 roku. Pierwsze obrazy zostały muzeum podarowane przez lokalnych kolekcjonerów. Jednym z nichbył Maxim Gorki. Z tej kolekcji pochodzą obrazy: Mikołaja Roerich'a, Borysa Kustodiewa, Repina. W zbiorach muzeum można oglądać płótna sławnych malarzy z różnych okresów, np. ekspozycje 'Stara Rosja' i 'Nowoczesna Rosja' oraz obrazy reprezentujące 'Zachodnią Europę'.

Najsławniejsze zabytki Niżnego Nowgorodu to: Zespół klasztoru Błagowieszczeńskiego (XIV-XVII w.) z soborem i cerkwią Uspieńską (XVII w.), Klasztor Pieczerski (XIV w.) z soborem Woskriesieńskim, lKreml (1500-1511)z soborem Archangielskim (XVIIw.), Cerkwie Smoleńska (XVII w.)i Rożdiestwieńska (XVIII w.).

Niżno Nowgorodzki Kremlin centralna część starego miasta zajmuje relatywnie mały obszar na wzgórzu dominującym nad rzekami Oką i Wołgą. Pierwsza drewniana forteca została wybudowana w 1221 roku. Budowa murowanej została zainicjowana przez włoskiego architekta Piotra Fraizin'a. Ściany, które teraz można oglądać, pochodzą z tego okresu czyli z lat 1500-1511. W XVI wieku dobudowano do murów 4 baszty. Trzy z nich przetrwały do czasów obecnych.

Niżny Nowgorod słynie z ludowych wyrobów wykonywanych przez miejskich rzemieślników. Są one chętnie kupowane nie tylko w Rosji lecz również w Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych.